ورود | عضویت

پایگاه خبری مشاورنیوز

جدیدترین اخبار، مقالات، همایش و کارگاه های مشاوره و روان شناسی در ایران

MOSHAVERNEWS PSYCHOLOGY & ADVISING NEWS

اثربخشی آموزش معنویت درمانی مبتنی بر مثبت نگری بر میزان امید به زندگی و رضایت از زندگی نوجوانان
دسته بندی:مقالات
اثربخشی آموزش معنویت درمانی مبتنی بر مثبت نگری
بر میزان امید به زندگی و رضایت از زندگی نوجوانان
1 ،محبوبه فوالدچنگ2 سامان کمری
94/9/20 :پذیرش تاریخ 93/8/19 :دریافت تاریخ
چکیده
هدف: بررسی اثربخشی آموزش معنویت درمانی مبتنی بر مثبت نگری بر میزان امید به زندگی و رضایت از زندگی افراد نوجوان
روش: روش پژوهش حاضر از نوع تحقیقات نیمه آزمایشی و طرح پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری
پژوهش تمامی دانش آموزان سال اول دبیرستان شهر شیراز بودند که به شیوه نمونه گیری در دسترس تعداد 60 نفر از آنها انتخاب
شد و سپس بر اساس تخصیص تصادفی افراد به دو گروه آزمایش و کنترل، )هر گروه 30 نفر( گمارده شدند. آزمودنیها به
پرسشنامههای امید اسنایدر و مقیاس رضایت از زندگی پاسخ دادند. دادههای پژوهش با استفاده از روش تحلیل کوواریانس تک
متغیره )ANCOVA )مورد تحلیل قرار گرفتند.
یافتهها: نتایج تحلیل کووراریانس تک متغیره نشان داد که آموزش معنویت درمانی بر افزایش امید به زندگی افراد گروه آزمایش
تأثیر معناداری داشت )002/0<P ،)همچنین آموزش معنویت درمانی در افزایش میزان رضایت از زندگی افراد گروه آزمایش نیز
تأثیر معناداری داشت )013/0<P .)یافتهها به طور کلی بیانگر آن است که معنویت درمانی نه تنها در درمان انواع بیماریهای روانی
تأثیر دارد بلکه از آن میتوان برای افزایش امید به زندگی و رضایت از زندگی افراد هم استفاده کرد.
واژه های کلیدی: معنویت درمانی، مثبت نگری، امید به زندگی، رضایت از زندگی.
مقدمه 1
نوجوانی دورهای بحرانی است زیرا تغییرات عمده افراد از نظر فیزیولوژیکی، شناختی و روانشناختی در این دوره از زندگی رخ میدهد. در واقع نوجوانی یکی از مهمترین و حساسترین مراحل رشد انسان میباشد. نوجوانان در این مرحله با مسائل و تغییرات در بسیاری از جنبهها مواجه هستند که برخی از آنها عبارتاند از، مسائل مربوط به هویتیابی، استقاللطلبی، انتخاب رشتهی تحصیلی، تغییرات سریع فیزیکی و تغییرات گستردهی شناختی، هیجانی و اجتماعی )2009،Newman & Newman .)اخیرا توجه روان شناسان به دانش آموزان دبیرستانی معطوف شده است و گزارشهایی حاکی از شیوع مسائلی مانند افسردگی، بی- انگیزگی نسبت به تحصیل و ناامیدی و عدم لذت از زندگی در دانشآموزان دبیرستانی است ) ,Ayers& 2004 Nicolson .)شیوع افسردگی در بین افراد جوان در سطح باالیی جهان را تکان داده است. نزدیک20% از افراد جوان یک دورهای از افسردگی بالینی را در اواخر دوران دبیرستان تجربه میکنند ) ,Seligman 2009,Linkins & Reivich, Gillham, Ernst .)در اکثر جوامع انسانی عوامل مشترکی بر شکل گیری شخصیت در دوران نوجوانی تأثیر گذار است، از قبیل، جامعه، قومیت، خانواده، مدرسه، همساالن و مذهب. درک این عوامل میتواند در جهت افزایش سالمت روان افراد نوجوان کمک کننده باشد. توجه به این 2 عوامل یک دیدگاه جدید نیست اما اخیرا محققین و روان شناسان به بُعد معنویت و مذهب توجه فراوانی داشتهاند و به این اشاره کردهاند که معنویت میتواند به نوجوانان در جهت داشتن سالمت روان کمک کند و آنها را از مشکالتی روانی مانند افسردگی و ناامیدی رهایی بخشد )2009 ،Newman & Newman, Rahi .)Razavi Nematolahei, & Manzari Tavakoli, 2013; 

از طرفی دیگر در دین اسالم نیز یکی از مهم ترین مسائل، توجه به بهداشت و سالمت جسمانی وروانی است. خداوند کریم در قرآن میفرماید:» وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الَ یَزِیدُالظَّالِمِینَ إَالَّ خَسَاراً« )اسراء: 82 .)و در جای دیگر می فرماید:»الَّذِینَ آمَنُواْ وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکْرِاللّهِ أَالَ بِذِکْرِاللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ« )رعد: 28 .)بعضی از واجبات و محرّمات الهی برای تأمین سالمتی و پیش گیری از ابتال به امراض روحی و روانی تشریع شده است. در مکتب اسالم، هیچ انسانی حق ندارد با انجام کارهای زیان آور مانند سم خوردن و یا روی آوردن به کارهای ناشایست و به دور از شأن و منزلت انسانی، به سالمت جسم و روان خود آسیب وارد کند و یا خود را در معرض هالکت و ذلت قرار دهد. همچنین نسبت به سالمت جسمی و روحی دیگر همنوعان خود نیز مسئول است. اولین آموزه تعلیمی پیامبران الهی به انسان ها 1. Adolescents 2. Spirituality سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395 اثربخشی آموزش معنویت درمانی... 7 در طول تاریخ بشر، عبادت و بندگی خداوند بوده است. توجه دادن انسان به ایمان به خداوند، توحید و یگانه پرستی و بندگی او، اولین و اساسی ترین آموزه انبیا و معصومان)علیهم السالم( بوده است. اصلی ترین رکن دین یعنی ایمان به خدای یکتا، انسان را از نگرانی، اضطراب و دغدغه خاطر مصون داشته و در برابر رویدادهای نامطلوب زندگی ثابت قدم و استوار نگه می دارد. به گونه ای که حوادث نمی توانند تزلزلی در او ایجاد نمایند. هدف غالب شیوههای توصیه شده اسالم یاری رساندن به انسان به منظور برخورداری از روح و روان سالم است، تا بتواند با توسل به بهترین راههای ممکن با مشکالت مقابله کند و به آرامش نایل آید )2000, khodayarifard .)قرآن مجید میفرماید: دین داری و دین باوری نشانه سالمت عقل و بی رغبتی و عدم تمایل به دین و معنویت دلیل بر سفاهت و بی خردی است)بقره: 130 .)با وجود این، فطرت و ساختاروجودی انسان در همه شرایط به صورت یکسان عمل نمیکند و ممکن است عوامل نامساعد بیرونی و محیط ناسالم زندگی مانع از شکوفایی و بروز نقش صحیح آن گردد. بر این اساس، الزم است به این جنبه از وجود
آدمی، بخصوص در مورد کودکان و نوجوانان، توجه ویژه ای مبذول گردد تا حس دینی آن ها شکوفا شود،
زیرا الگوپذیری و شکل گیری شخصیت در انسان از همان دوران کودکی و نوجوانی صورت میگیرد.
تبیین علل بیماری مختص انسان های عادی نبوده، بلکه برگزیدگان خداوند نیز، که از سرچشمه
وحی سیراب می شدند، انسان ها را به رعایت و حفظ بهداشت جسم و جان سفارش نموده و در شناسایی و
راه های پیش گیری از ابتال به انواع بیماری های جسمی، روحی و روانی ارشاد و راهنمایی فرموده اند.
خداوند در قرآن مجید، با تأکید بسیار، تنها راه رستگاری و سعادت انسان را در »تزکیه« و پاالیش روح و
روان آدمی میداند، آنجا که می فرماید: »قَدْ أَفْلَحَ مَن زَکَّاهَا وَ قَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا.« )شمس: 9و 10 )و در
تعالیم اسالمی، اهمیت زیادی برای بهداشت و سالمتی جسم و جان آدمی برشمرده شده است.
به طور کلی به دلیل آنکه مسئله سالمتی و بیماری هم برای فرد و هم برای اجتماع از مهم ترین مسائل
بوده واز سوی دیگر، جامعه بدون دغدغه بیماری فردی و اجتماعی در این جهان دست نایافتنی است، همیشه
بشر به دنبال کشف علل و عوامل پیدایش بیماری و راه های پیش گیری از آن بوده است. مشکالت تحصیلی
و افت تحصیل از عالئم رایج و از مشکالت جدی دانشجویان و دانش آموزان است. در موارد جدیتر
افسردگی این مشکالت حتی گاهی به اخراج از مدرسه یا ترک تحصیل منجر میشود. تغییرات زیاد خلقی،
افزایش رفتارهای مقابلهای، احتمال سوء مصرف مواد و اختالالت خوردن از دیگر مسائل وابسته به افسردگی
است )2002, McClure & Friedberg .)به طور کلی مشکالت هیجانی چون افسردگی، اضطراب و استرس
از شایعترین مشکالت دوران مدرسه میباشند. وجود چنین مشکالتی میتواند باعث افت عملکرد فعلی 
8 پژوهشهای روانشناسی بالینی و مشاوره، دانشگاه فردوسی مشهد سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395
دانش آموزان در زمینههای مختلف تحصیلی و نیز موجب کاهش میزان شادکامی، امید به زندگی و رضایت
از زندگی آنان شود. عالوه بر این بسیاری از این مشکالت میتواند تا بزرگسالی نیز ادامه یابند. بنابراین انجام
مداخالتی برای پیشگیری از تشدید این مشکالت و ارتقای سالمت روان اهمیت دارد. یکی از مداخالت
معتبر در این زمینه معنویت درمانی و آموزش اثربخشی این روش است )2004, Ayers & Nicolson.)
معنویت یکی از توانمندی های انسان است که راههای کنار آمدن و استراتژیهای حل مساله را برای
آنها فراهم میکند و به عنوان یک منبع از حمایت اجتماعی، در برابر سردرگمیها و مصیبتها، احساسی از
معناداری را در قلبشان ایجاد میکند، و به مردم یک احساسی از کنترل غیرمستقیم بر روی پیشامدها میدهد
که در نهایت منجر به کاهش انزواء و تنهایی در افراد میشود) ,Kumar, Grover, Kulhara, Shah
2011,Tyagi, & Malhotra .)معنویت از ابتدای خلقت انسانها همواره قسمت عمده زندگی آنان را تشکیل
میداده است. انسانها معنویت خود را در ارتباط با خدا، آنچه ماورای زندگی روزمره آنان است و به زندگی
و حیات معنی میدهد نشان میدادند )2009, Bonab-Ghobari .)این بعد وجود انسان فطری و ذاتی است و
با توجه به رشد بالندگی انسان و در نتیجه انجام تمرینات و مناسک دینی متحول شده و ارتقا مییابد
 )درمانی معنویت )معنوی درمانهای(. Ghobari-Bonan, Salimi, Solimani, & Norimoghadam, 2005(
یکی ازمهمترین عامل در کاهش استرسهاوتحمل بیشترمشکالت زندگی وبهبوداختالالت خلق و کاهش
هیجانات منفی در نظر میگیرند که از طریق تأثیر بر عوامل روانی، عصبی، بیولوژیک و سیستم ایمنی در
بهبود اختالالت و بیماریها تاثیر بسزایی دارد. نقش معنویت و مذهب در بیماری و سالمت در سالهای اخیر
مورد توجهقرار گرفته است به طوریکه برخی معتقدند که معنویت بخشی ازمدل زیستی،روانی واجتماعی
است. شواهدی وجود دارد که نشان میدهد، اعتقادات قوی مذهبی، اشتیاق معنوی، نیایش و اعمال عبادی
بر روی سالمت روانی و جسمی فرد اثرات مثبتی دارند )2005, Pargament, & Zinnbauer.)
معنویت درمانی به معنای کمک به فرد که خویشتن واقعی را بیابد و از هجران و جدایی از خویشتن
واقعی به وصل و اتصال برسد. هدف عمومی مداخالت معنوی و مذهبی تسهیل و رشد سبکهای مقابلهای
و بهزیستی معنوی مددجویان میباشد. افرادی که در حیطه معنوی به صورت سالم پرورش مییابند احتمال
بیشتری دارد که در حیطههای دیگری زندگی نیز موفق باشند. عالوه بر این در اثر درمان معنویت مبتنی بر
مثبت نگری مراجعان هویت خود را مورد تایید و شناسایی قرار میدهند، از خداوند رهنمود و ارشاد می-
خواهند تا آنان را در کنار آمدن با مشکالت کمک کند و به آنها امیدواری بدهد و از جامعه مذهبی خود 
سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395 اثربخشی آموزش معنویت درمانی... 9
حمایت اجتماعی، عاطفی و مادی دریافت میکنند )2009, Bonab-Ghobari .)از طرفی دیگر یکی از مهم-
ترین اهداف مداخالت مثبتنگر، ارتقای کیفیت و افزایش میزان رضایت از زندگی در کنار کاهش
.) Rashid, 2008; Seligman, 2011 ( میباشد هیجانی مشکالت
امید یک عبارت انگیزشی مثبت است که از دو عنصر تشکیل شده است، عنصر عاملی و عنصر
راهبردی. عنصر عاملی یک عنصر انگیزشی از امید است که شامل احساس موفقیت، انرژی در پیگیری از
اهداف در گذشته، حال و آینده میباشد، درحالی که عنصر راهبردی به افراد کمک میکند برای خلق
راههایی برای رسیدن به اهدافشان)2010, Kwong & Ho )اوسولیوان )2010, Osullivan )امید را به این
صورت مطرح میکند که، امید میتواند به عنوان اراده یا تصمیم گیری برای رسیدن به اهداف خود تعریف
بشود و باوری است که میتواند راههای رسیدن به آن اهداف را پیدا کند. بنزین و همکاران) et Benzein
2000, al )امید را انتظاری پویا برای کسب اهداف آتی معرفی میکنند، فرایندی که شامل افکار، احساسات
و ارتباطات میباشد. تاکنون نظریهها و پژوهشهای فراوانی، معنویت را به عنوان یک منبع بالقوه که میتواند
بر افزایش امید آدمی تأثیر گذارد معرفی کردهاند. در واقع روان شناسان بسیاری مانند ویلهم وونت، ویلیام
جیمز، استنلی هال و کارل یونگ در طی تحقیقات خود به این نتیجه رسیدند که آدمی باید از معنویت و
مذهب برای افزایش امید خویش استفاده کند ) 2011, Mohagheghian & Parcham.)
رضایت از زندگی نیز به عنوان یکی دیگر از ابعاد مهم زندگی افراد نوجوان به یک فرآیند قضاوتی-
شناختی اشاره دارد که در آن افراد کیفیت زندگی خود را بر اساس مجموعهای از مالکها ارزشیابی
میکنند. اگرچه اشخاص مختلف در زمینهی مؤلفههای مهم یک زندگی خوب از قبیل سالمت و روابط
موفق با یکدیگر توافق دارند؛ اما به این مؤلفهها وزنهای متفاوتی میدهند ) & Oishi 2003, Diener
Lucas .)رضایت از زندگی به معنای داشتن احساسی کلی از خوب بودن و همین طور احساس داشتن یک
زندگی با معناست، در واقع رضایت از زندگی، با داشتن احساس رضایت کلی از زندگی گذشته، حال و
آینده )انتظار رخ دادن حوادث خوب در آینده( به دست میآید )2012,Bertolino, & honlon’O, Martin
.)2012;
تاکنون مطالعات بسیاری در زمینهی اختالالت خلقی، اختالالت اضطرابی و استرسهای زیاد و
مختلکنندهی سالمت روان، انجام شده است؛ در حالیکه پژوهشهای کمی در رابطه با مشکالت غیربالینی
صورت گرفته است. بسیاری از نوجوانان، تنها عالئمی از مشکالت نام برده شده را دارند. به دلیل اینکه این
افراد از لحاظ بالینی اختالل ندارند، نمیتوان مداخالتی که برای کاهش مشکالتشان به کار گرفته میشود 
10 پژوهشهای روانشناسی بالینی و مشاوره، دانشگاه فردوسی مشهد سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395
را "مداخالتی درمانی" در نظر گرفت. بنابراین برای کاهش مشکالت هیجانی این گروه و پیشگیری از شدید
شدن این مشکالت در آینده، میتوان از مداخالت آموزشی و پیشگیرانه استفاده کرد. مداخالت بسیاری
برای پیشگیری و کاهش مشکالت هیجانی نوجوانان وجود دارد که از میان آنها میتوان به مداخالت و
1 آموزشهای مبتنی بر رویکرد شناختی رفتاری
 اشاره کرد، اما تحقیقات نشان داده است که استفاده از
معنویت در گروه درمانی، یکی از عوامل تأثیرگذار و حایز اهمیت است که میتواند در ارتقای حمایتهای
اجتماعی، سازگاری و تطابق در امور مربوط به سالمت موثر باشد )2007, Greenberg & Revheim .)در
تحقیق هو، چنگ و چنگ)2010, Cheung & Cheung, Ho ،)وانگ و لیم )2009, Lim, & Wong )و
موحد )2003, Movahed )که همگی بر روی دانشجویان دانشگاه و دانش آموزان مدارس انجام دادند
مشخص گردید که رابطه مثبت معناداری بین خوشبینی به عنوان یکی از ابعاد معنویت درمانی و مثبت نگری
و امید به زندگی وجود داشت. همچنین نتیجهی مطالعهای جدید در زمینهی اثربخشی یک مداخلهی گروهی
مثبتنگر در افزایش میزان رضایت از زندگی دانشآموزان راهنمایی، حاکی از اثربخشی این مداخله بوده
.) Suldo, Savage & Mercer, 2013 ( است
خان، شیرازی و احمد ) 2011, Ahmed, & Shirazi, Khan ) در مطالعهای با عنوان بررسی رابطه
معنویت و رضایت از زندگی در میان نوجوانان هندی به این نتیجه رسیدند که بین معنویت با رضایت از
زندگی همبستگی مثبت معنادار وجود دارد و معنویت پیش بین معنادار مثبتی برای رضایت از زندگی است.
ماسکارا و روزن ) 2005, Rosen & Mascara )در یک تحقیق که روی دانشجویان دانشگاه انجام دادند به
این نتیجه رسیدند که معنای وجودی نقش بسیار مهمی در افزایش امیدواری دارد. عالوه بر این، آنها در این
تحقیق نشان دادند که معنای وجودی در پیش گیری از بروز نشانههای افسردگی، نقش مهمی ایفا میکند.
به طور کلی نتایج تحقیقات نشان دادهاند که مولفههای رویکرد مثبت نگر در کاهش اضطراب، افسردگی و
استرس و افزایش رضایت از زندگی، سالمت روان، شادکامی و امیدواری افراد اثربخش بوده است
) 2010, Steptoe & Dockray .)همچنین تحقیقات پترسون، پارک و سلیگمن) & Park, Peterson
2005, Seligman )نشان میدهد که برای افراد دستیابی به معنا و رابطه نسبت به دستیابی به لذت بسیار بیشتر
میتوانند رضایت از زندگی را پیشبینی کنند. مک نایت )2005, Maknight ،)به بررسی رابطه بین معنویت
و رضایت از زندگی پرداخت و به این نتیجه رسید که بین معنویت و رضایت از زندگی رابطه معناداری
وجود دارد. در واقع نتایج پژوهش او نشان داد که افرادی که با معنویت مشکل دارند، سطح رضایت از
 
1. Cognitive Behavior Approach
سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395 اثربخشی آموزش معنویت درمانی... 11
زندگی آنها کمتر است.
پرچم و محققیان)2011, Mohagheghian, & Parcham ،)در مطالعهای با عنوان بررسی تطبیقی
راهکارهای ایجاد و افزایش امید، به مطالعهی این موضوع بر اساس دیدگاه روانشناسی مثبتنگر و قرآن
کریم پرداختند. نتیجهی این مطالعه نشان داد که در قرآن آموزشهای زیادی در رابطه با راهکارهای ایجاد
و افزایش امید وجود دارد. در نتیجه آموزههای دین و رویکرد علمی مثبتنگر با هم اشتراکات زیادی دارند.
جباری )2012, Jabari )در پژوهش خود با هدف بررسی اثربخشی بسته آموزشی مثبت نگری در کاهش
عالئم افسردگی، اضطراب، استرس و افزایش میزان رضایت از زندگی دختران نوجوان به این نتیجه رسید
که استفاده از این بسته آموزشی باعث کاهش عالئم افسردگی، اضطراب، استرس دختران نوجوان وهمچنین
افزایش میزان رضایت از زندگی آنها شده است. همچنین بوالهری )1999, Bolhary )در بررسی رابطه بین
عوامل تنش زا، میزان توکل به خدا و نشانگان استرس در دانشجویان پزشکی گزارش داد با باال رفتن نمرههای
آزمودنیها در پرسشنامههای توکل، نمرهی آنان در پرسشنامه استرس کاهش یافته است. شریفی ) ,Sharifi
2002 )در بررسی رابطهی نگرش دینی با سالمت عمومی، افسردگی، اضطراب، پرخاشگری و شکیبایی در
مورد 400 نفر از دانشجویان دانشگاه آزاد اسالمی واحد اهواز به این نتیجه رسید که نگرش دینی با اختالل
در سالمت عمومی، اضطراب و شکیبایی مرتبط است از سوی دیگر، در مورد رابطه با متغیرهای افسردگی
و پرخاشگری، بعد عاطفی و اعتقادی بهترین پیشبینی کننده بود. حمدیه و ترقی جاه ) & Hamdyh
2008, Taraghijah )با مقایسه تأثیر روان درمانی گروهی با رویکرد شناختی و معنوی بر افسردگی
دانشجویان دختردانشگاههای تهران، بیان کردند که سالمت معنوی بیشتربویژه معنا، صلح وآرامش به طرز
چشمگیری با افسردگی کمتر همراه است. دستیابی بیماران به احساس سالمت معنوی میتواند افسردگی را
کاهش دهد و یا از آن جلوگیری کند. همچنین در پژوهشی دیگر بهرامی دشتکی، علیزاده، غباری بناب و
 تأثیر بررسی عنوان با( Bahrami-Dashtaki, Alizadeh, Ghobaribonab, & Karami, 2006( کرمی
آموزش گروهی معنویت در دانشجویان دختر، به این نتیجه دست یافتند که معنویت موجب کاهش افسردگی
میشود. اژدری فرد، قاضی ونورانی پور )2010, Nooranipour & Ghazi, Azhdarifard )نیز در پژوهش
خود با بررسی تأثیر آموزش عرفان و معنویت بر سالمت روان دانش آموزان نشان دادند که آموزش عرفان
و معنویت در افزایش سالمت روان و بهبود عملکرد جسمانی و عملکرد اجتماعی و کاهش اضطراب و
افسردگی دانش آموزان تأثیر دارد.
یکی از مهمترین اهداف مداخالت حوزه معنویت شامل شادکامی، امید و مثبتنگری، ارتقای 
12 پژوهشهای روانشناسی بالینی و مشاوره، دانشگاه فردوسی مشهد سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395
کیفیت و افزایش میزان رضایت از زندگی در کنار کاهش مشکالت هیجانی میباشد. بر این اساس رویکرد
معنویت درمانی بر افزایش معناداری در زندگی مبتنی است که مشغولیت و معنا هم باعث برطرف شدن
مشکالت هیجانی میشود و هم زندگی را شادتر و غنیتر میسازد. با استفاده از روشهای معنوی و مذهبی
و نیز مثبت نگری، انسان میتواند به حد نهایی قابلیت و استعدادهایش دست یابد و این بسیار ارزشمند است
) 2011, Seligman; 2008, Rashid .)بنابراین با توجه به مطالب مطرح شد ایجاد پژوهشهایی در حوزه
های معنویت درمانی امروزه و در عصر حاضر دارای اهمیت حیاتی میباشد تا با پرداختن به این حوزهها بر
نقش مهم و ضروری آنها تأکید شود و از طرفی خط فکری باشد برای پژوهشگران و محققین حوزهها و
رشتههای مختلف از جمله روانشناسی، جامعه شناسی، حقوق، مشاوره و علوم تربیتی تا با پرداختن به اهمیت
این مسائل بتوانند باری از مشکالتی که بر اثر اضطراب و افسردگی و نیز عدم امید به زندگی و رضایت از
زندگی که گریبان گیر جوامع امروزی شده است بردارند.
همان طور که قبال هم اشاره شد به طور کلی مشکالت هیجانی چون افسردگی، اضطراب و استرس
از شایعترین مشکالت دوران دانشجویی میباشند که اخیرا این مشکالت در دوران پایینتر تحصیلی یعنی
دوران دبیرستان و در رابطه با دانش آموزان نیز مشاهده شده است. وجود چنین مشکالتی میتواند باعث افت
عملکرد تحصیلی دانش آموزان در زمینههای مختلف، خصوصا در زمینه تحصیلی مانند پیشرفت تحصیلی و
کاهش میزان امید به زندگی رضایت از زندگی شوند. عالوه بر این بسیاری از این مشکالت میتواند تا
بزرگسالی نیز ادامه یابند. بنابراین انجام مداخالتی برای پیشگیری از تشدید این مشکالت و ارتقای سالمت
روان اهمیت دارد. یکی از مداخالت معتبر در این زمینه معنویت درمانی و آموزش اثربخشی این روش
است (2002, McClure & Friedberg .)از طرفی دیگر اخیرا پژوهشگران و محققین زیادی به حوزه معنویت
و نیز اثربخشی رویکردهای معنویت درمانی بر فرایند بهبودی بیماران روانی و نیز بیمارانی که دچار مشکالت
روحی از قبیل اضطراب، افسردگی، استرس و ... شدهاند توجه کردهاند و نیز تحقیقات تقریبا خوبی بر روی
اثربخشی معنویت بر بهبود عالئم و نشانگان اضطراب، افسردگی، استرس و دیگر بیماریهای شایع روانی
تأکید کردهاند، همچنین تحقیقات دیگری نیز اثربخشی معنویت را در حوزه سالمت روان مورد بررسی قرار
دادهاند اما معموال تحقیقاتی که به بررسی اثربخشی معنویت درمانی بر روی حوزههایی مانند کیفیت زندگی
و همچنین ابعادی مانند امید به زندگی و رضایت از زندگی بپردازد کمتر مشاهده شده است و بیشتر اثربخشی
معنویت درمانی را بر حوزههای بیماریها و نیز مشکالت روحی و روانی بررسی کردهاند و تاکنون تحقیقی
مستقیما به بررسی اثربخشی آموزش معنویت درمانی بر حوزههای امید به زندگی و رضایت از زندگی در 
سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395 اثربخشی آموزش معنویت درمانی... 13
دانشآموزان دبیرستانی نپرداخته است، گویی که قرار است معنویت فقط بر کاهش و بهبود بیماری ها تأثیر
داشته باشد و نمیتواند نقشی در افزایش امید، رضایت و یا کیفیت زندگی و نیز حوزه های مثبت نگری مانند
شادکامی و خوشبینی داشته باشد، بنابراین در این پژوهش محققین درصدد بررسی اثربخشی معنویت درمانی
بر افزایش سازههایی مانند امید به زندگی و رضایت از زندگی هستند، تا با انجام این پژوهش و بررسی اثرات
آن به نقش و تأثیر معنویت در ارتقاء عوامل موثر در کیفیت زندگی نیز پی برده شود. فرضیه هایی که در
این پژوهش مطرح است عبارتند از:
1-آموزش اثربخشی معنویت درمانی باعث افزایش میزان امید به زندگی دانش آموزان دبیرستانی میشود.
2-آموزش اثربخشی معنویت درمانی باعث افزایش سطح رضایت از زندگی دانش آموزان دبیرستانی میشود.
روش
روش پژوهش حاضر از نوع تحقیقات نیمه آزمایشی و طرح پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل بود.
جامعه آماری پژوهش حاضر تمامی دانش آموزان سال اول دبیرستان )سال اول عمومی( شهر شیراز بودند که از بین
تمامی این دانش آموزان، تعداد 60 نفر از دانش آموزان منطقه 2 شهر شیراز به شیوه نمونه گیری در دسترس انتخاب
شدند و سپسبراساستخصیص تصادفی افراد به دو گروهآزمایش و کنترل،)هر گروه 30 نفر( گمارده شدند. پس
از آن اعضای گروه آزمایش پس از توضیح کامل در مورد پژوهش و اعالم رضایت از جانب آنها، به مدت ده
جلسه، به صورت هفتهای یک جلسه 45 دقیقهای وارد درمان شدند. کلیه آزمودنیها تمام ابزار پژوهش را در دو
نوبت تکمیل کردند )پیش آزمون و پس آزمون(، پس ازاتمام 10 جلسهمداخله گروهی، باردیگرهردو گروه به
وسیلهیابزارهای پژوهشآزمون شدند. میانگین سنی این دانش آموزان 13/15 و انحراف استاندارد آن 596/0 بود.
مالکهای ورود افراد گروه نمونه:
1-افراد گروه نمونه در مقطع اول دبیرستان تحصیل کنند.
2-افراد گروه نمونه، همزمان با شرکت در پژوهش، از خدمات روانشناختی و رواندرمانیدیگری استفاده نکنند.
3-افراد گروه نمونه اختالالت روانی به خصوص انواع اختالالت سایکوتیک، رفتار تخریبی و نقص توجه را نداشته باشند.
4-نداشتنبیماریجسمیدیگریکهفردرا ازشرکتدربرنامهپژوهشبازدارد.
مالکهای خروج افراد گروه نمونه:
1-غیبت بیش از 4جلسه موجب خارج شدن افراد از گروههای آزمایشی میشود.
2-داشتن اختالالت حاد شخصیتی و نیز انواع اختالالت سایکوتیک باعث خروج افراد از آزمایش میشود.
3-داشتن اختالالت حاد افسردگی نیز باعث خروج افراد از فرایند آزمایش میشود.
14 پژوهشهای روانشناسی بالینی و مشاوره، دانشگاه فردوسی مشهد سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395
ابزارها
ابزار مورد استفاده در این پژوهش شامل دو ابزار: 1 -مقیاس امیدواری اشنایدر و 2 -پرسشنامه رضایت از
زندگی بود که در زیر به توضیح هر کدام از این ابزارها پرداخته می شود:
1 پرسشنامه امیدواری اسنایدر
:این پرسشنامه که توسط اسنایدر و همکاران )1991, al et Snyder )
برای سنجش امیدواری ساخته شد، دارای 12 عبارت است و به صورت خودسنجی اجرا می شود. از این
عبارات، 4 عبارت برای سنجش تفکر عاملی، 4 عبارت برای سنجش تفکر راهبردی، 4 عبارت انحرافی است.
بنابراین این پرسشنامه دو زیر مقیاس را در بر می گیرد: عامل و راهبرد. همسانی درونی کل آزمون 74/0 تا
84/0 است و پایایی آزمون – بازآزمون 80/0 و در دوره های بیشتر از 8 تا 10 هفته، از این میزان نیز باالتر
است ) 2007, Lopez & Snyder .)به عالوه داده های زیادی در مورد اعتبار همزمان پرسشنامه امید و مواردی
که می تواند پیش بینی کند وجود دارد. برای مثال ، این پرسشنامه با پرسشنامه های خوشبینی، انتظار دستیابی
به هدف، و عزت نفس همبستگی 50/0 تا 60/0دارد، همچنین نمرات این مقیاس با نمرات سیاهة افسردگی
بک همبستگی منفی بین ) 51/0 -و 42/0 )- دارد ) 2000, Snyder .)همبستگی این پرسشنامه با پرسشنامه
ناامیدی بک برابر با 51/0 -و با پرسشنامه افسردگی بک برابر با 42/0 - است که نشان دهنده اعتبار این
پرسشنامه است. این پرسشنامه دارای 12 عبارت یا گویه است و طیف گزینه ها از کامال درست تا کامال غلط
را در بر میگیرد. همان طور که مشاهده می شود، دامنه تعییرات این پرسشنامه بین 8 تا 32 است ) & Lopez
2000, al et .)روایی این مقیاس در پژوهش حاضر از طریق تحلیل عاملی و به روش مولفههای اصلی با
چرخش واریماکس محاسبه گردید. شاخص KMO در این مقیاس برابر 718/0 و ضریب کرویت بارتلت
نیز برابر 67/194 بود که با درجه آزادی 66 در سطح 0001/0< P معنادار بود. ضریب آلفای کرونباخ برای
سنجش میزان پایایی در پژوهش حاضر 73/0 بدست آمد.
آزمون رضایت از زندگی : این پرسشنامه از 11 گویه تشکیل شده است. این خرده آزمون به وسیله
کیم و پارک ) 2004, Mortazavi by Quoted 1999, Park & Kim )تجدید نظر شده و در پژوهشهای بین
فرهنگی به کار رفته است و از روایی درونی باالیی برخوردار است. آلفای کرونباخ برای اعتبار این آزمون
83/0 میباشد که در یک مقیاس 7 درجهای نمره گذاری میشود )2004, Mortazavi .) که در این مقیاس
درجه 1 خیلی ناراضی میباشد، 2 ناراضی، 3 کمی ناراضی، 4 بی نظر، 5 کمی راضی، 6 راضی و درجه 7
شامل کامال راضی میباشد. نمره کل رضایت از زندگی از جمع نمرات 11 سوال بدست میآید. روایی این
 
1. Hope scale
سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395 اثربخشی آموزش معنویت درمانی... 15
مقیاس در پژوهش حاضر از طریق تحلیل عاملی و به روش مولفههای اصلی با چرخش واریماکس محاسبه
گردید. شاخص KMO در این مقیاس برابر 764/0 و ضریب کرویت بارتلت نیز برابر 14/346 بود که با
درجه آزادی 55 در سطح 0001/0< P معنادار بود. همچنین برای سنجش پایایی و همسانی درونی این
پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده گردید که برای پژوهش حاضر 86/0 بدست آمد.
روش اجرا
پس از ارزیابی آزمودنیها برای شرکت آنها در پژوهش مانند، نداشتن اختالل حاد روان پزشکی بر اساس
معیارهای مصاحبههای بالینی ساختار یافته، جلسات آموزش انجام شد. به طور کلی خالصه مراحل درمان در تمامی
1 جلسات )10 جلسه( به این صورت بود که ابتدای هر جلسه با فنون تن آرامی
2 و ذهن آگاهی متمرکز
)تمرکز بر
تنفس خود و یا یک موضوع خاص( آغاز میشد و سپس در آغاز هر جلسه به مروری بر تکلیف جلسه قبل
آزمودنیها پرداخته میشد و به دنبال آن بحث و آموزش مقولهی مورد نظر در هر جلسه انجام میشد. در طول
جلسه به تمرینات مختص آن جلسه پرداخته میشد و در پایان جلسه به آزمودنیها تکالیفی داده میشد که در طول
هفته انجام دهند و همچنین با تأکید بر استفاده از تن آرامی در طول روز، جلسه به پایان میرسید.
جدول1 .خالصه جلسات و چهارچوب و ساختار کلی جلسات
جلسات درمان عنوان و روند جلسات
جلسه اول آشنایی آزمودنیها با یکدیگرو گفتگو در مورد مفهوم معنویت و دین و تأثیر آن در زندگی افراد
جلسه دوم آشنا کردن افراد با ویژگیها و آثار امید و ناامیدی از منظر قرآن و روانشناسی مثبت
جلسه سوم توجه دادن افراد به نقاط قوت خود، با نظر به تأکید خداوند بر تواناییهای انسان در قرآن کریم
جلسه چهارم کلمه خدا و ارتباط با خدا و یا هر قدرت برتری که فرد به آن ایمان دارد و نیایش و گفتگوی با خدا
جلسهپنجم نوع دوستی و انجام کارهای معنوی به صورت گروهی
جلسه ششم ارتباط با مقدسات، خودانگاره خودآگاهی و ارتباط با خود و گوش دادن به ندای درونی
جلسه هفتم بحث درباره بخشش و عدم بخشش و احساس گناه و بخشش خود
جلسه هشتم تأثیر معنویت بر رضایت از زندگی افراد
جلسه نهم ایمان و توکل به خدا
جلسه دهم قدردانی و شکر گزاری و جمع بندی تمام جلسات و جلسه پایانی
 
1. Relaxation
2. Mindfulness Meditation
16 پژوهشهای روانشناسی بالینی و مشاوره، دانشگاه فردوسی مشهد سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395
روش تهیه بسته آموزشی معنویت درمانی مبتنی بر مثبت نگری بدین صورت بود که در ابتدا با توجه
مقاالت و کتاب هایی که در حوزه معنویت و معنویت درمانی وجود داشت و نیز بر اساس مبانی مفهومی که
در آیات و روایات دینی و نیز کتاب های مقدس وجود داشت مفاهیمی برای محتوای جلسات معنویت
درمانی استخراج شد. سپس این مفاهیم در اختیار صاحب نظران حوزه دین و نیز گروهی از اساتید روان
شناسی قرار گرفت که درباره گویه های استخراج شده اظهار نظر کنند در نهایت از بین گویه های استخراج
شده تعدادی گویه نهایی مشخص شد و گویه هایی که از مفهوم مورد نظر دور بودند حذف شدند. در مرحله
دوم بر اساس مفاهیمی که در حوزه روان شناسی مثبت وجود داشت، مفاهیمی استخراج شد که با مفاهیم
مطرح در حوزه دین و معنویت مطابقت و همخوانی داشت از جمله متغیرهایی مانند امید، بخشش، تعالی،
رضایت از زندگی و... متغیرهایی بودند که هم در دین و هم در روان شناسی مثبت نگر بر آنها تأکید شده
بود. در نهایت محتوای 10 جلسه آموزش و درمان معنویت درمانی مبتنی بر مثبت نگری براساس مفاهیم
مشترک در دو حوزه مطرح شده استخراج و برای هر جلسه نیز تکالیفی مبتنی بر آن مفاهیم در نظر گرفته
شد.
یافتهها
برای تجزیه و تحلیل دادههای پژوهش از روشهای آمار توصیفی مانند میانگین، انحراف استاندارد
و نیز روشهای آمار استنباطی مانند تحلیل کواریانس تک متغیره )ANCOVA )استفاده شد.
به منظور بررسی معناداری آماری تفاوتهای ایجاد شده در میانگینهای پس آزمون هر یک از خرده
مقیاسها از تحلیل کوواریانس تک متغیره استفاده شد )جداول 3و5 .)همچنین قبل از استفاده از آزمون تحلیل
کوواریانس مفروضههای این آزمون شامل نرمال بودن توزیع، همگنی شیب خط رگرسیون و همگنی واریانسها
مورد بررسی قرار گرفت و پس از اطمینان از برقراری این مفروضهها آزمون تحلیل کوواریانس به منظور بررسی
معناداری آماری تفاوت نمرات آزمون پرسشنامه امید اشنایدر و رضایت از زندگی مورد استفاده قرار گرفت.
جدول2 .میانگین و انحراف استاندارد نمره امید به زندگی در مراحل پیش آزمون و پس آزمون در دو گروه
مقیاس گروه تعداد مرحله M SD
امید به زندگی آزمایش 30 پیش آزمون 17/25 34/3
3/20 26/86 آزمون پس
5/05 23/79 آزمون پیش 30 کنترل
4/88 22/83 آزمون پس
سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395 اثربخشی آموزش معنویت درمانی... 17
جدول شماره 2 میانگین و انحراف استاندارد نمرات پیش آزمون و پس آزمون مقیاس امید به زندگی
را در دو گروه آزمایش و کنترل نشان میدهد. همان طور که مالحظه میشود نمرات پس آزمون گروه
آزمایش )86/26= M )نسبت به پیش آزمون )17/25= M )اثر افزایشی داشته است، که نشان دهنده اثربخش
بودن رویکرد درمانی معنویت بر افزایش امید به زندگی است.
جدول3 .یافتههای آزمون تحلیل کوواریانس برای میزان امید به زندگی در گروههای مورد مطالعه
ضریب
نسبی ایتا
سطح
معناداری
میانگین F
مجذورات
درجه
آزادی
نوع سوم مجموع
مجذورات
منابع تغییرات
0/126 0/007 7/90 121/10 1 121/10 آزمون پیش
0/156 0/002 10/15 155/64 1 155/64 گروه
15/33 55 843/16 خطا
همان طور که در جدول شماره 3 مشاهده میشود نتایج حاصل از تحلیل کوواریانس تک متغیره
)ANCOVA )نشان میدهد که گروه آزمایشی در مقایسه با گروه کنترل، پس از شرکت در مداخله، در
2 نمره کلی امید به زندگی تفاوت معناداری از نظر آماری داشته است )156/0=
, F= 10/15, p= 0/002 ,ɳ
1= df )به این معنی که نمرات پس آزمون افراد گروه آزمایش در مقایسه با نمرات پیش آزمون در اثر
اثربخشی رویکرد درمانی افزایش قابل مالحظه ای داشته است.
جدول 4 .میانگین و انحراف استاندارد نمره رضایت از زندگی در مراحل پیش آزمون و پس آزمون در دو گروه
مقیاس گروه تعداد مرحله M SD
10/54 57/53 آزمون پیش 30
آزمایش
رضایت از زندگی
7/98 65/89 آزمون پس
16 59/30 آزمون پیش 30
کنترل
10/93 61/56 آزمون پس
جدول 4 میانگین و انحراف استاندارد نمره رضایت از زندگی افراد گروه آزمایش و کنترل در دو
مرحله پیش آزمون و پس آزمون نشان میدهد. نتایج یافتههای توصیفی بیانگر آن است که نمره رضایت از
زندگی افراد گروه آزمایش در مرحله پس آزمون نسبت به پیش آزمون افزایش قابل توجهی داشته است )از
53/57 به 89/65 )که این نشان دهنده اثربخشی رویکرد درمانی میباشد، اما نمره رضایت از زندگی افراد
گروه کنترل تفاوت قابل مالحظه ای نسبت به پیش آزمون نداشته است.
18 پژوهشهای روانشناسی بالینی و مشاوره، دانشگاه فردوسی مشهد سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395
جدول5 .یافتههای آزمون تحلیل کوواریانس برای میزان رضایت از زندگی در گروههای مورد مطالعه
ضریب نسبی
ایتا
سطح
معناداری
میانگین F
مجذورات
درجه
آزادی
نوع سوم
مجموع مجذورات
منابع
تغییرات
0/353 0/0001 31/16 1879/45 1 1879/45 آزمون پیش
0/104 0/013 6/63 400/02 1 400/02 گروه
60/31 57 3437/90 خطا
همچنین نتایج حاصل از تحلیل کوواریانس تک متغیره )ANCOVA )در جدول 5 نشان میدهد که
گروه آزمایشی در مقایسه با گروه کنترل، پس از شرکت در مداخله، در نمره کلی رضایت از زندگی تفاوت
2 معناداری از نظر آماری داشته است، )104/0 =
 پس نمرات که معنی این به( df=1 ،F=6/63، p= 0/013، ɳ
آزمون افراد گروه آزمایش در مقایسه با نمرات پیش آزمون در اثر اثربخشی رویکرد درمانی افزایش قابل
مالحظهای داشته است.
نتیجه
همان طور که قبال هم اشاره شد هدف کلی از پژوهش حاضر بررسی اثربخشی معنویت درمانی بر
افزایش میزان امید به زندگی و رضایت از زندگی دانش آموزان دبیرستانی بود، تا با انجام این پژوهش و
بررسی اثرات آن به نقش و تأثیر معنویت در ارتقاء عوامل موثر در کیفیت زندگی نیز پی برده شود. به طور
کلی نتایج پژوهش حاضردر خصوص فرضیه اول بیانگر آن بود که معنویت درمانی تأثیر معناداری بر افزایش
میزان امید به زندگی دانش آموزان داشت. در واقع نتایج تحلیل کوواریانس نشان دهنده تفاوت معناداری
بین نمرات پس آزمون گروه آزمایش و گروه کنترل بود، بدین ترتیب فرضیه تحقیق تأیید شد. این یافته با
نتایج معادل فارسی قبل از پرانتز و معادل التین داخل پرانتز هم راستا و همسو میباشد.
در خصوص تبیین این یافته میتوان اینگونه اشاره کرد که معنویت بُعدی از انسان است که ارتباط و
یکپارچگی او را با عالم هستی نشان میدهد. ارتباط و یکپارچگی به انسان امید و معنا میدهد و او را از
محدودهی زمان و مکان و عالیق مادی فراتر میبرد )2009, Bonab-Ghobari .)از آنجایی که معناداری،
هدفمندی و امیدواری در زندگی از اجزاء جدایی ناپذیر رویکردهای معنویت درمانی است ) ,Bolhari
2012, Zamanian & Naziri )بنابراین افراد معنوی با تکیه بر ابعاد وجودی خود سعی میکنند این عوامل
را حفظ کنند، به همین دلیل است که افراد معنوی در زندگی خود هدفمندی بیشتری دارند و میزان امید به 
سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395 اثربخشی آموزش معنویت درمانی... 19
زندگی آنها نیز بیشتر است. از طرفی دیگر مثبت نگری و به طور کلی داشتن باورهای مثبت در مورد خود و
دیگران، در حل مشکالت، غلبه بر یأس و نا امیدی، بهبود بیماریها، سالمت روانی و جسمانی انسان تأثیر
زیادی میگذارد. در واقع استفاده از مثبت نگری در افزایش امید به زندگی و در نهایت بر افزایش سالمت
عمومی افراد موثر است، به ویژه اگر این آموزش بر اساس آموزههای دینی و قرآنی باشد زیرا افراد جامعه،
دین را هدایتگر و راهنمای زندگی خویش دانسته و خود را ملزم به پیروی از دستورات کتاب آسمانی خویش
.)Ebadi, Sodani, Faghihi, & Hosseinpour,2010( میدانند
همچنین دیگر نتیجه پژوهش حاضر نشان داد که معنویت درمانی بر افزایش میزان رضایت از زندگی
افراد گروه آزمایش تأثیر معناداری داشت بنابراین فرضیه دوم پژوهش نیز مبنی بر اثربخشی معنویت درمانی
بر افزایش میزان رضایت از زندگی دانش آموزان مورد تأیید قرار گرفت. این یافته نیز با نتایج تحقیقات
سولدو و همکاران )2013, al et, & Suldo(؛ خان و همکاران )2011, al et, & Khan )؛ دوکرای و استپتو
)2010, Steptoe & Dockray )؛ مک نایت )2005, Maknight )و جباری )2012, Jabari )همسو میباشد.
همانطور که قبالً نیز گفته شد، رضایت از زندگی، بعد شناختی بهزیستی روانی را تشکیل میدهد. زمانی که
ارزیابی فرد از مجموع زندگیاش مثبت باشد؛ از زندگیش راضی است و این فکر باعث پیدایش هیجانات
مثبت در او میشود. رویکرد معنویت درمانی مبتنی بر مثبت نگری عالوه بر تأکید روی کاهش افکار و
هیجانات منفی، به امور مثبت و بهزیستی روانی نیز توجه دارد ) ,Pollack & Sung, Olatunji, Simon, Otto
2011 .)در واقع معنویت یک ویژگی درونی است که با رضایت از زندگی پیوند یافته است. همان طور که
قبال هم اشاره شد اهمیت معنویت در زندگی روزمره به وسیله تحقیقات تجربی زیادی حمایت شده است.
در واقع تحقیقات نشان دادهاند که معنویت با پیامدهای مختلفی مانند سالمت جسمانی، سالمت روانی و
بهزیستی روان شناختی در ارتباط است )2007, Miller, & Kelley؛ 2006, Horn, & Ward, Zullig.)
عقاید معنوی و دینی با فراهم کردن یک نیروی یکپارچه کننده با جنبههای جسمانی و روانی افراد،
به آنها کمک میکند که از نظر معنوی سالم باشند و در محدوده این سالمتی احساس زنده بودن، هدفمندی
و رضایت از زندگی داشته باشند )2012,Hashemiyeh, & Mousavi, Ghaysar, Vaziri, Lotfikashani .)
معنویت با قرار دادن باورهای افراد، ارزیابیهای شناختی مهم را در فرایند مقابله تحت تأثیر قرار میدهد و
به فرد کمک میکند تا وقایع منفی را به شیوه متفاوتی ارزیابی نموده و حس قویتری از کنترل ایجاد نماید
و باعث رضایت از زندگی گردد ) ,Akbari, & Moosavi, Zahireddin, Dastani, Glozary, Fallah
2011؛ 2002, Kerwin, & Marton, Simoni .)در واقع باور به خیر بودن تقدیرهای خداوند متعال، عامل 
20 پژوهشهای روانشناسی بالینی و مشاوره، دانشگاه فردوسی مشهد سال 6 ،شماره 1 ،بهار وتابستان 1395
اساسی رضامندی میباشد. اگر کسی باور داشته باشد که آنچه توسط خداوند متعال تقدیر میشود خیر است،
به رضایتمندی دست خواهد یافت )2012, Sadeh-Barati, & Golzari, Pasandideh .)بنابراین بر اساس
نتایج بهدست آمده از پژوهش حاضر پیشنهاد میگردد که پژوهشگران در تحقیقات آینده تأثیر معنویت
درمانی مبتنی بر مثبت نگری را در سایر حوزهها مانند پی
نظرات کاربران

فیلدهای ستاره دار الزامی می باشد

آشنایی با روان شناسان
دکتر کیانوش زهراکار
دکترای تخصصی مشاوره
 
عضو هیئت علمی دانشگاه  خوارزمی تهران
 
پژوهشگر برتر منتخب دانشگاه خوارزمی در سال ۱۳۹۲
 
پژوهشگر برتر منتخب استان تهران در سال ۱۳۸۸
 
پژوهشگر برتر منتخب دانشگاه آزاد اسلامشهر در سال ۱۳۸۷
 
پژوهشگر برتر منتخب استان لُرستان در سال ۱۳۸۳
 
دانشجوی برتر منتخب دوره دکتری در سال ۱۳۸۲
 
استاد راهنما و مشاور بیش از 100 پایان نامه تحصیلات تکمیلی
 
 
دکتر امیرهوشنگ مهریار
-سال تولد: 1315 
رتبه علمي: استاد
تحصيلات:  Ph.D ـ روانشناسي ـ لندن ـ (1344) 1965
1. دانشگاه شيراز، شيراز ـ پژوهشي/ آموزشي/ اجرايي ـ رئيس مركز جمعيت‌شناسي، سرپرستي
2. دانشگاه هاروارد، دانشكده پزشكي بوستون ـ پژوهشي ـ Post-Doctoral
3. دانشگاه پنسيلوانيا، فيلادلفيا ـ پژوهشي/ آموزشي ـ استاد مدعو
4. سازمان بهداشت جهاني ـ پژوهشي ـ مشاور علمي
5. مؤسسه عالي پژوهش در برنامه‌ريزي ‌و توسعه تهران ـ پژوهشي/آموزشي/ اجرايي ـ استاد ـ رئيس گروه
 
 دكتر حمزه گنجی
متولد : دوم فروردين‌ماه سال 1321 در هادي‌شهر از بخشهاي شهرستان مرند ب
کارشناسی :رشته زبان فرانسه 1344
کارشناسی ارشد: دانشگاه تهران  رشته علوم تربیتی
دکتری   : 1351  دانشگاه مون پلیه (فرانسه)
 دکتر محمود ساعتچی

1-ليسانس علوم اجتماعي از دانشگاه تهران در سال 1344.
2-ليسانس نظامي از دانشكده پياده نظام ارتش (شيراز) در سال 1345.
3-فوق ليسانس علوم اجتماعي از دانشگاه تهران در سال 1347.
4- دكتراي (Ph.D.) روانشناسي از دانشگاه اله آباد (Allahabad University) هندوستان در سال 1353.
5- طي دوره تخصصي راهبردها، فنون و روش هاي عملي كاربردي روانشناسي در برگزاري دوره هاي آموزش مديريت عالي در كالج هنلي (Henly)، انگلستان (لندن) در سال 1357.
پروفسور سعید شاملو،( بنیان گذار روانشناسی بالینی ایران)
متولد : سال 1308 در ملایر
کارشناسی : دانشگاه جورج واشنگتن
کارشناسی ارشد:  دانشگاه ایالتی واشنگتن
دکتری   :  دانشگاه ایلی نویز در رشته روان نشاسی بالینی 
فوق دکتری  : دانشگاه ایلی نویز در رشته رواندرمانی
 دکتر یوسف کریمی

سال تولد : 1323 
محل تولد : قزوین 
کارشناسی آموزش ابتدائی از دانشگاه ابوریحان بیرونی سابق
کارشناسی ارشد  در رشته روانشناسی تربیتی در سال 1353(1974) از دانشگاه ایالتی بال در ایالت ایندیانا 
دکتری در سال 1356(1977) موفق به اخذ درجه دکتری در رشته روانشناسی تربیتی، از دانشگاه ایالتی فلوریدا
یشان دارای سابقه تدریس در دانشگاه های آمریکا با سمت مربی رتبه اول هستند.
تالیفات : روانشناسی اجتماعی،نگرش و تغییر نگرش و..

دکتر  بهروز بيرشك
 متولد فروردين۱۳۲۷- تهران
فارغ التحصيل دانشگاه ملى
فوق ليسانس روانشناسى مشاوره - ۱۳۵۳ از دانشكده ايلينوى آمريكا
اخذ مدرك دكترى - ۱۳۵۷ از دانشكده ايلينوى
عضو هيأت علمى دانشگاه علوم پزشكى ايران
فعاليت در انستيتو روانپزشكى تهران
راه اندازى بيمارستان روانى حضرت زهرا (س)
دكتر سيمين حسينيان
متولد  : ۱۳۳۱
مرتبه علمي: استادتمام دانشگاه الزهرا
تحصيلات: دكتري
گروه آموزشي:مشاوره
محل تولد: تهران
دكتراي مشاوره ،كاليفرنيا-لس آنجلس آمريكا
كارشناسي ارشد مشاوره، كاليفرنيا-لس آنجلس آمريكا
كارشناسي مشاوره ،؛دانشگاه تهران -ايران
دکترشکوه نوابى نژاد
- متولد ۱۳۲۵
- لیسانس زبان و ادبیات انگلیسى
- فوق لیسانس مشاوره [دانشگاه آمریکایى بیروت]
- اخذ مدرک دکترى [دانشگاه ایالتى نبراسکا] رشته روانشناسى مشاوره
- استاد تمام گروه مشاوره دانشگاه تربیت معلم
- مدیر گروه مشاوره همان دانشگاه 
- عضو هیأت امناى دانشگاه 
زندگینامه بزرگان روان شناسی / مشاور نیوز
دکتر محمود گلزاری
 سال تولد : ۱۳۲۸ 
محل تولد :  شهر سیرجان در استان کرمان 
تحصیلات:
کارشناسی: رشته روان شناسی بالینی، دانشگاه علامه طباطبایی
کارشناسی‌ارشد: رشته روان شناسی بالینی انستیتو روانپزشکی تهران، دانشگاه علوم پزشکی ایران
پایان نامه: ساخت و اعتبار یابی مقیاس افسردگی کودکان (CDS). 
دکتری: روان‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی
معرفی بزرگان روان شناسی و مشاوره / مشاور نیوز

دکتر علی دلاور 
در سال 1320
محل تولد : خرم آباد 
در سال 1358مدرک دکتری خود را در دانشگاه ایالتی فلوریدا در رشته روش‌های تحقیق و آمار اخذ نمودند
 مرتبه علمی : استادی
 تعداد 137 عنوان مقاله در سمینارهای علمی داخلی و خارجی ارائه و تعداد 19 عنوان کتاب نیز ترجمه و تالیف نموده‌اند.
دکتر  علی محمد  نظری
مرتبه علمی:دانشیار( گروه مشاوره و راهنمایی دانشگاه خوارزمی )
آدرس پست الکترونيک:Nazari@khu.ac.ir
صفحه اينترنت شخصی:http://cvs.khu.ac.ir/fa/nazari.htm
سوابق تحصیلی
دکتری:  مشاوره خانواده
کارشناسی ارشد:مشاوره و راهنمایی 
کارشناسی:مشاوره و راهنمایی 

صاحب كرسي استادي گروه مشاوره و راهنمايي دانشگاه خوارزمی (تربيت معلم سابق )

در سال 1324 در يك خانواده روحاني در شهر مشهد متولد شدم. تحصيلات ابتدايي و متوسطه خود را در زادگاهم به پايان رساندم و در سال 1346 در دانشسراي عالي به تحصيل در رشته مشاوره و راهنمايي مشغول شدم. اولين كتاب خود را در سال 1349 در حالي كه دانشجوي سال سوم دوره كارشناسي بودم با نام مشاوره در چاپ رساندم. در سال 1350 در وزارت آموزش و پرورش با سمت «مشاور راهنمايي تحصيلي» مشغول خدمت شدم. تحصيلات كارشناسي ارشد خود را در رشته مشاوره در سال 1351 در دانشگاه تهران شروع كردم. در سال 1351 1352 با همسرم خانم دكتر ستيلا علاقبند ازدواج كردم. ثمره اين ازدواج سه فرزند با نام‌هاي سعيد، سميه و آزاده است. فرزندانم به ترتيب در رشته‌هاي كامپيوتر، الكترونيك و كامپيوتر تحصيل كرده‌اند.

اطلاعات شخصي:
1- نام و نام خانوادگي: حسن­ پاشا شريفي
2- تاريخ تولد: 1312        
3- محل تولد: سُنقُر (کرمانشاه)
4- گروه آموزشي:روان­شناسي
5- دانشگاه: دانشگاه آزاد اسلامي
6- مرتبة علمي: دانشيار
7- ايميل:HPSSR@YAHOO.COM
سوابق تحصيلي:
1- اخذ مدرک ديپلم از دانشسراي مقدماتي کرمانشاه در سال 1332
2- اخذ ديپلم ششم متوسطه در رشتة ادبيات به صورت داوطلبانه در سال 1334
3- کسب ليسانس علوم تربيتي در دانش­سراي عالي در سال1341 در تهران
4- کسب فوق ليسانس مشاوره و راهنمايي از دانشگاه تربيت معلم تهران در سال 1348
5- دکتراي روان شناسي در دانشگاه علوم و تحقيقات تهران در سال 1368
نظر سنجی
از نظر شما کدام بخش از مطالب سایت مفید و کاربردی تر هستند ؟
نمایش نتایج